Ponedeljak - Petak 07:00 - 21:00

Subota 08:00 - 16:00

011 3970 666

info@msbeograd.com

Vojvode Stepe 323, Voždovac

Milentija Popovića 5v,Novi Beograd

PROFESIONALNA MALIGNA OBOLJENJA

PROFESIONALNA MALIGNA OBOLJENJA

Kancerogene materije su one materije koje pod izvesnim pogodnim uslovima direktnim ili indirektnim dejstvom mogu dovesti do pojave malignih neoplazmi. To mogu biti fizički, hemijski i biološki agensi.

Ne postoji biološka razlika od drugih oblika ovog oboljenja.
Razlika je samo u epidemiološkim podacima.
Veličina opasnosti zavisi od vrste kancerogena, koncentracije, dužine dejstva na organizam, od tkiva i organa na koje je delovao, od životnog doba, od higijenskotehničkih mera itd.
Dužina latentnog perioda varira od 5 do preko 30 godina.
Na osnovu naučnih dokaza smatra se da maligni tumor nastaje iz jedne jedine patološke ćelije koja zatim podleže replikaciji u ponovnim deobama tako da se formiraju klonirane tumorske ćelije. Početni stadijum u nastavku patološke ćelije posledica je alteracije odnosno mutacije genetskog materijala tj. dezoksiribonukleinske kiseline. Ova alternacija može nastati spontano ili može biti izazvana egzogenim faktorima.


Nekoliko specijalizovanih institucija u svetu ispituje potencijalne kancerogene za ljude i eksperimentalne životinje. Na osnovu ove evidencije sačinjene su liste kancerogena.

U njima je kancerogeni rizik procenjen na osnovu epidemioloških studija, eksperimentalnih istraživanja na životinjama i podacima In Vitro testova.

Hemijske materije kao i zanimanja klasifikovani su u četiri kategorije.
I KATEGORIJA – agens je za ljude kancerogen. Hemijske materije svrstavaju se u ovu grupi samo u slučaju čvrstih dokaza o kancerogenom dejstvu na ljude. Obuhvata 22 hemijske materije – azbest, benzin, berilijum, kadmijum, šestovalentni hrom, vinilhlorid.

II KATEGORIJA – podeljena je u dve podgrupe:
2A – verovatno kancerogeni agens čije je kancerogeno dejstvo dokazano u eksperimentu ali su dokazi o kancerogenosti za ljude ograničeni (kvarc, formaldehid, akrilonitrat)
2B – moguće kancerogene materije potvrđene samo u eksperimentima

III KATEGORIJA – Agens se ne može klasifikovati u odnosu na kancerogeno dejstvo

IV KATEGORIJA – agens verovatno nije kancerogen za ljude.

ZAJEDNIČKE KARAKTERISTIKE NEOPLAZMI PROFESIONALNOG POREKLA

  1. Postoji tendencija javljanja u mlađem uzrastu nego tumori koji se javljaju u istoj lokalizaciji spontano.
  2. Nastaju kao rezultat ponovljene ekspozicije navedenim kancerogenima, mada ekspozicija ne mora da bude neprekidna.
  3. Obično imaju dug latentni period između ekspozicije i pojave tumora (više od 20 god.).
  4. Etiologija nepoznata kao i kod raka neprofesionalne prirode, ali profesionalni rak se može sprečiti uklanjanjem kancerogenih agenasa iz radne sredine.

PRE NASTANKA PROFESIONALNOG RAKA JAVLjAJU SE PROMENE TKIVA NA OSNOVU KOJIH SE RAZVIJA MALIGNI TUMOR.
 Tako kod azbestoze – razvitku bronhogenog karcinoma pluća predhodi metaplastični procesi epitela bronha,
 Raku jetre koji nastaje pod dejstvom arsenskih jedinjenja predhode cirotične promene na jetri.
 Pod dejstvom produkata destilacije kamenog uglja i nafte nastaju promene na koži u obliku dermatitisa, pigmentacija, folikulitisi, bradavice, benigni papilomi koji često predhode malignim neoplazmama .
 Raku mokraćne bešike pod dejstvom aromatičnih amina predhodi zapaljenje sluzokože bešike i pojava benignih papiloma.

Najpoznatije kancerogene materije u savermenoj proizvodnji su:

NIKL – koji izaziva karcinom sluzokože nosa i paranazalnih šupljina kao i primarni karcinom bronhija i pluća. Period razvitka raka nosa i paranazalnih šupljina je 23 godine, bronhija i pluća 25godina (metalurgija, pravljenje legura)

KADMIJUMOVA JEDINjENjA – izazivaju karcinom pluća kod izloženih radnika (proizvodnja boje, pigmenata)

ARSEN – izaziva karcinom kože, pluća i jetre kod ljudi. Latentni period oboljenja je veoma dug i kreće se od trideset do četrdeset godina (pesticidi, staklo, metali)

JEDINjENjA HROMA – mogu dovesti do karcinoma bronhija i pluća (industrija hromata i hromatskih boja)

AZBEST je kancerogena materija koja posle duže ekspozicije dovodi do bronhogenog karcinoma pluća i mezotelioma pleure i peritoneuma.

HEMATIT (prašina gvozdene rude) – ima karcenogeno dejstvo i dovodi do karcinom pluća.

VINILHLORID – izaziva angiosarkom jetre, karcinom pluća krvnih sudova (plastika, monomeri).

ANILIN – kod eksponiranih radnika dovodi dokarcinoma mokraćne bešike. Latentni period je dug od 10-15 godina.

KATRANI SMOLE I MINERALNA ULjA – sadrže kancerogene materije u obliku policikličnih ugljovodonika koji mogu da dovedu do karcinoma kože, pluća, mokraćne bešike (predionicama pamuka).

Ekspozicija BENZOLU može izazvati leukemije (organski rastvarači).
Ro zračenja izazivaju karcunom kože (tehničari na izradi rengenskih cevi, rengen tehničari, lekari). Najčešće se sreće na rukama.

Pored ovih hemiskih jedinjenja koja izazivaju profesionalni rak ono što posebno zabrinjava je da postoji lista hemijskih jedinjenja za koja je eksperimentalno dokazano da su kancerogene za eksperimentalne životinje pa ih treba smatrati potencijalno kancerogenim jer još nije dokazano da su kancerogene za čoveka. Te materije su karbamati dietilglikol, prirodni estrogeni, izonijazid nitrozoamini, ugljentetrahlorid DDT, aldrin, dieldrin itd.
Poznato je kancerogeno dejstvo ultraljubičastih zraka, X zraka, beta i gama zraka.

Kod lečenja profesionalnog kao i neprofesionalnog karcinoma prevencija je najvažnija i jedina efikasna mera za suzbijanje profesionalnog karcinoma.

U mnogim zemljama nije dozvoljeno uvođenje novih hemijskih materija i njihovo korišćenje ako nisu podvrgnute testiranju na kacerogenost.

PREVENTIVNE MERE
 Tehničko tehnološke – zamena kancerogenih materija nekancerogenim, hermetizacija, mehanizacija i automatizacija proizvodno tehnološkog procesa, ventilacija – lokalna i opšta.
 Organizaciono – tehničke mere uvođenje sistema signalizacije za upozorenje na opasne momente u radu, otklanjanje ukrštanja materijala i ljudi.
 Lične mere zaštite
 Medicinske mere
 Zakonodavno administrativne mere

Dr Olga Milošević
Specijalista medicine rada